Naar de inhoud

Grilog

De actualiteit van Grilog

Fazekas 1: de schaal, symptomen en behandelmogelijkheden begrijpen

Je ontvangt een MRI-verslag, leest de technische termen door en…

Une femme âgée en consultation neurologique regardant une IRM cérébrale avec son médecin pour évaluer des lésions de la substance blanche de grade Fazekas 1

Je ontvangt een MRI-verslag, leest de technische termen door en één vermelding springt eruit: “Fazekas 1”. Geen context, geen details over de locatie van de laesies, soms zelfs geen toelichting van de radioloog, behalve de score. Dit komt vaak voor en de eerste reactie is meestal online opzoeken wat deze score betekent.

Graad 1 op de Fazekas-schaal komt overeen met lichte afwijkingen in de witte stof van de hersenen, zichtbaar als hyperintensiteiten op de MRI. In de overgrote meerderheid van de gevallen is dit een gewone marker van veroudering van de hersenen, geen ziekte op zich.

Fazekas 1 zonder nadere toelichting: wat het verslag niet altijd vermeldt

De Fazekas-schaal levert geen enkele totaalscore op. Er wordt onderscheid gemaakt tussen twee gebieden: de periventriculaire regio’s (rond de centrale holtes van de hersenen) en de diepe witte stof. Graad 1 periventriculair beschrijft fijne “kapjes” of randjes langs de ventrikels. Graad 1 diep wijst op enkele kleine, verspreide puntvormige haarden in de witte stof.

Het concrete probleem ontstaat wanneer het verslag “Fazekas 1” vermeldt zonder aan te geven om welk gebied het gaat of welke scoringsmethode is gebruikt. Sommige radiologen tellen de twee deelscores bij elkaar op, anderen vermelden de hoogste score van de twee gebieden. Eenzelfde “Fazekas 1” kan dus betrekking hebben op verschillende anatomische situaties.

Als je met deze onduidelijkheid te maken krijgt, kun je het beste de verwijzend arts vragen het verslag samen met de beelden opnieuw te bekijken, of de radioloog om aanvullende informatie vragen. Een uitgebreid artikel over de Fazekas-schaal en symptomen bij Fazekas 1 helpt je om deze vragen beter voor te bereiden. Zonder deze verduidelijking bestaat het risico dat je een signaal dat opvolging verdient bagatelliseert, of je zorgen maakt over een volkomen normale bevinding.

Een oudere man leest thuis aandachtig zijn medisch verslag over lichte hersenlaesies die verband houden met de Fazekas-schaal

Hyperintensiteiten in de witte stof op een MRI: een marker, geen diagnose

Een punt dat in verslagen zelden duidelijk naar voren komt: een hyperintensiteit is een radiologisch teken, geen bewijs voor een specifieke oorzaak. Recent onderzoek benadrukt dat deze beelden uiteenlopende kenmerken kunnen hebben. De klinische betekenis hangt af van verschillende factoren in samenhang.

  • De precieze locatie van de laesies (periventriculair, diep of beide) wijst op verschillende mogelijke mechanismen.
  • Andere afwijkingen op dezelfde MRI (microbloedingen, lacunes, atrofie) beïnvloeden de interpretatie van de graad.
  • Het vasculaire risicoprofiel van de patiënt (hoge bloeddruk, diabetes, roken) en eventuele neurologische symptomen bepalen de werkelijke betekenis van de score.

De Fazekas-score beschrijft het uiterlijk en de omvang van de laesies. Op zichzelf volstaat de score niet om een oorzaak vast te stellen of het verloop bij een individuele patiënt te voorspellen. Fazekas 1 bij iemand van 70 met hoge bloeddruk heeft een andere betekenis dan bij iemand van dezelfde leeftijd zonder bekende risicofactoren.

Verschillen tussen twee MRI-beoordelingen

Bij het visueel bepalen van de score speelt subjectiviteit een rol. Onderzoeken laten zien dat beoordelaars het vaak grotendeels met elkaar eens zijn, maar niet altijd. De uitkomst hangt ook af van de kwaliteit van de MRI-sequenties en de technische instellingen van het apparaat.

Een klein verschil in graad tussen twee opeenvolgende onderzoeken betekent niet per se dat er sprake is van echte progressie. Volumetrische methoden (geautomatiseerde meting van het laesievolume) zijn gevoeliger voor subtiele veranderingen, maar zijn niet uitwisselbaar met de klassieke visuele score. In de praktijk is het beter om de beelden naast elkaar te vergelijken met dezelfde radioloog dan uitsluitend af te gaan op het cijfer in het verslag.

Behandeling van Fazekas 1: vasculaire risicofactoren aanpakken

Er bestaat geen behandeling die de laesies in de witte stof die al zichtbaar zijn op de MRI kan laten verdwijnen. De aanpak richt zich daarom niet op de score zelf, maar op de factoren die het ontstaan en de progressie van deze laesies bevorderen.

Een consensusdocument dat in 2023 in het Medical Journal of Australia is gepubliceerd over toevallig ontdekte hyperintensiteiten adviseert om vasculaire risicofactoren te beoordelen en te behandelen volgens de gebruikelijke richtlijnen. Het onder controle houden van hoge bloeddruk blijft de belangrijkste maatregel. Gegevens uit klinische onderzoeken wijzen erop dat een effectieve verlaging van de bloeddruk de progressie van hyperintensiteiten bij bepaalde patiëntengroepen kan vertragen.

Ditzelfde consensusdocument raadt af om uitsluitend vanwege deze hyperintensiteiten te beginnen met een bloedplaatjesaggregatieremmer of antistollingsmiddel, als daar geen andere medische indicatie voor is. Met andere woorden: Fazekas 1 op zichzelf is geen reden om een medicijn toe te voegen.

Concrete maatregelen die in het dagelijks leven verschil maken

Naast medische controle zijn de maatregelen dezelfde als bij de gebruikelijke vasculaire preventie, mits je ze regelmatig toepast.

  • Meet thuis je bloeddruk en houd deze binnen de streefwaarden die je huisarts heeft vastgesteld. Pas de behandeling zo nodig aan.
  • Blijf regelmatig bewegen (stevig wandelen, zwemmen, fietsen). Dit verbetert de doorbloeding van de hersenen en vermindert de stijfheid van de slagaders.
  • Behandel diabetes of een afwijkend vetgehalte in het bloed volgens de geldende richtlijnen, zonder te wachten tot de laesies verergeren.
  • Stop met roken: dit is een directe verergerende factor bij aandoeningen van de kleine hersenslagaders.

Bespreek met je arts welke bloeddrukstreefwaarden voor jou passend zijn: de cognitieve voordelen van een lagere streefwaarde verschillen per patiënt en kunnen niet alleen op basis van de MRI-graad worden bepaald.

Werkplek van een radioloog met een MRI van de hersenen waarop hyperintensiteiten in de witte stof zichtbaar zijn, kenmerkend voor een Fazekas-score van 1

Fazekas 1 en symptomen: moet je je zorgen maken over cognitieve achteruitgang?

De meeste mensen met Fazekas 1 hebben geen neurologische symptomen. Cognitieve problemen, moeite met lopen of stemmingsveranderingen komen vaker voor bij hogere graden (Fazekas 2 en 3), wanneer de laesies samenvloeien.

Als iemand met Fazekas 1 toch symptomen heeft, is daar vaak een andere verklaring voor: angst door de diagnose, slaapproblemen, bijwerkingen van medicijnen of een andere aandoening die losstaat van vasculaire leukopathie. Cognitieve problemen zonder aanvullend onderzoek uitsluitend aan Fazekas 1 toeschrijven, zou een verkeerde interpretatie zijn.

Een controle-MRI, met een tussenpoos van één tot drie jaar afhankelijk van de klinische situatie, kan uitwijzen of de laesies stabiel blijven. Als de graad stabiel blijft en er geen symptomen optreden, is de prognose gunstig. In dat scenario is Fazekas 1 meestal wat het is: een spoor van de tijd in de hersenen, vergelijkbaar met grijs haar. Het vraagt om aandacht voor de bloedvaten, maar geen reden tot alarm.

Fazekas 1: de schaal, symptomen en behandelmogelijkheden begrijpen